INHOUD DOSSIERS
INHOUD W T T
CUBRA HOME

PRINT DEZE PAGINA

 

Het Woordenboek van de Tilburgse Taal wordt mede mogelijk gemaakt door

Bijlage

Samenstelling: Ed Schilders - 29-06-2013

hbbe

Tegenwoordige tijd

 

 

ik

hb

hk

Naarus - Ik heb 't me goed laoten smaoken mar k den brawer hee op 'n reuzen menier zitten schransen. t Is ongelogen waor - ik heb 't mee m'n eigen oogen gezien... (19300222)

Bij inversie samentrekking:

Cees Robben Toch hek nog wel fidusie man (19600916)

Cees Robben Daor hek (...) nog gin gedaacht op gehad... (19690613)

Cees Robben En d hek al meer gezeej... (19720901)

gij / ge

ht

hdde

Cees Robben Ge het abuus, meens... (19690328)

Cees Robben ge mot haauwe wegge het... (19701023)

Cees Robben Vur gij oew broek los ht... (19780714)

Als een voornaamwoord volgt, volgt samentrekking:

Cees Robben: Gij hgget aaltij oover en aander

Ook in de gebiedende wijs, als lidwoord et volgt:

Cees Robben: ... n hgget hart nie dgge verzoope tskomt !

Bij inversie samentrekking:

- Piet Heerkens - M'n twee vurrige busselkes "rgel" en "Mus" wieren over et algemeen heel goed onthaold en hier hedde dan busselke drie "de kinkenduut", oftewel de kikvorsch. (Voorwoord in De Kinkenduut, 1940)

- Pierre van Beek - "Hedde 'n paar gulden veur me?" Marie schoot af, het leer verwisselde van eigenaar ... (Het Nieuwsblad van het Zuiden - woensdag 21 mei 1969; Gebrs. Van Houtum zadelmakers)

- Cees Robben Monseigneur, ik vat de pen op,/ want ik kan 't niemer aon.../ Hedde nie ter assistentie/ unne nuuwe kapelaon...? (Robben en Rooms, t Meske...; 1981)

Na samentrekking kan toch gij volgen ter versterking:

Cees Robben: Dan hdde gij al veul aachter de rug.

Cees Robben: Hdde gij dan van mn geheurd wk list van jou geheurd hb?

hij / zij / et

hee(j)

De Wijs -- (bij oplossing van n puzzle) t hee hil w dn veur d ge dr it komt (17-08-1964)

Cees Robben: W heej oew vrouw daor naa wir op? Den dokter heej me onderzocht;

Cees Robben: den dkter die mn dees verbje heej;

Als na hee het voornaamwoord het volgt, volgt samentrekking met g als verbindend element:

Cees Robben: Die heeget van iemes die et k geheurd heej. Cees Robben: Die et veugeltje vnt die heeget nie, mar die et thlt.

Cees Robben: ns Sieleke heeget himml nie p mansvlk begreepe;

Cees Robben: den oopaa heeget bij mekaar geschrpt...

wij

hbbe

hmme

hn

Lechim - We hebbe ammol nog op td/ 'nen Botteram gekreege...  (uit Ik wocht wel aaf... ca. 1970)

Jo Van Tilborg - We hebbe w afgelaage in bed, ok wir nie al te hard netuurluk. (Kosset den brne eigelek wel trkke?, 2007)

Jan Jaansen (= Piet Heerkens) - we hebbe vanaovond pannekoeke... Uit: Oome Teun als opvoeder, 1940)

Henk van Rijen: 'W-hn nat zat gehat' - We hebben regen genoeg gehad.

Bij inversie samentrekking:

Cees Robben D hemme zat gehad... (19591017)

Cees Robben Hoem-pap-hemme...? (19590502)

gullie

ht

hdde

Jodocus (= Jacques Stroucken) - Ok Thomas zeej: gullie ht ammaol abuis... (uit: Toemet-hooi, 1993)

Bij inversie samentrekking maar gullie kan alsnog toegevoegd worden:

Cees Robben: Wn schon knder hdde gllie.

zullie / hullie / ze

hbbe

Cees Robben ..en tirreswrrig hebben snotneuze vort jong... (19790817)

Verleden tijd

 

 

ik

ha

hak

Cees Robben Dek praot genog h... (19590912)

Bij inversie samentrekking:

Cees Robben Dan hak ze vort te hoesten... (19650326)

Cees Robben Hak vleeje week from oew stee mar gekocht... (19830812)

gij / ge

had

hdde

Piet van Beers - Ge had die sntjes moete kke... (Uit: Traditie, 2008)

Bij inversie samentrekking, en (vroeger?) klinkerverandering:

Cees Robben Dan hodde gij toch k gesmoord... (19560804)

Henk van Rijen: hdde gin hogger kaort ?

hij / zij / et

ha

hasse

hj

httie

De Wijs -- Hj gezee dettiejum bijm h? (feb. 1962)

Cees Robben En as Nordje t gekund h (19660429)

Bij inversie samentrekking:

Cees Robben Spulle hasse zisse... (19781027)

Cees Robben ... meer hattie nie.. (19580913)

Bij inversie samentrekking, en (vroeger?) ook klinkerverandering:

WS - Hj ginnen td mir?

Henk van Rijen: 'H-j-oe? - Had hij je te pakken?

Cees Robben Hoen huudje hottie op... ? (19600219)

wij

han

Cees Robben Wij wiessen precies weffer srt d we han... (19570525)

Cees Robben - We han capecientjes en bekkerkes... (19570525)

Bij inversie samentrekking:

Cees Robben Hamme mar ham... (19540313)

gullie

had

Jo van Tilborg - Hadde gullie nie efkes kunnen schle.(Kosset den brne eigelek wel trkke?, 2006)

zullie / hullie / ze

han

hn

WS - Ze han et gelk

WS - Zllie han meer as wij.

Cees Robben De ouden van dagen han wir is zonne aauwerwetsen aovend bij Tntjes in de Lancierstraot (19571221)

Cees Robben Ze [twee vrienden] han saome gepesjonkeld/ En te veul van t goei gehad... (19620504)

Cees Robben Mar zo ze han geleerd,/ wier irst den roozenkraans gebid (19670428)

Cees Robben Vruuger han jong snotneuze.. (19790817)

Bij inversie (vroeger?) klinkerverandering:

Cees Robben n plekske/ waor blom hn gestaon (19590822)

 

 

ha (h)

werkwoord hebben

had

Cees Robben Dek praot genog h... (19590912)

De Wijs -- Hj gezee dettiejum bijm h? (feb. 1962)

Cees Robben En as Nordje t gekund h (19660429)

Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952): de md zi dttie gelk ha

Cornelissen & Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch (1899): HA (langere zuivere a): 2e hoofdvorm van 'hebben'

haad

werkwoord hebben

Kernkamp, Dialectenquete 1879: ge haadt al nie veul - gij hadt al niet veel; w haad ze oan?

hadder

werkwoord hebben, samentrekking

had je er

Cees Robben Hoeveul hadder op..? (19870703)

hagget

werkwoord hebben

had het (na gij, hij/zij/et, gullie)

WS - Hij hagget gre gehad. - Hij zou het graag gehad hebben.

- Het fonetisch hiaat tussen 'ha' en 'et' is opgevuld door inlassing van 'g' waar de 'j' verzwegen wordt.(Schuurmans Encl.pron.,blz.22)

De De Bont: 242.

haggeter

werkwoord hebben, samentrekking

had het er

Cees Robben Jaanse haggeter nie op... (19700918)

haj, hj

werkwoord, samentrekking

WS - had hij

[geen bewijsplaats aangetroffen]

hak

werkwoord hebben, samentrekking

had ik

Cees Robben Dan hak ze vort te hoesten... (19650326)

Cees Robben Hak vleeje week from oew stee mar gekocht... (19830812)

hakker

werkwoord hebben, samentrekking

had ik er

Cees Robben Op dn duur hakker dorst van gekrege... (19590801)

hakket

werkwoord hebben, samentrekking

had ik het

Cees Robben Dan hakket hier gelk gehad... W, hakket hakket... As ge haai had gegeten.. Dan hadde na trf gescheten... (19830812) [Gedane zaken nemen geen keer]

hakkum

werkwoord hebben, samentrekking

had ik hem

Cees Robben Akkum geraokt ha... Dan hakkum wel dd kunne slaon.. (19730706)

hamme

werkwoord hebben, samentrekking

hadden we

Cees Robben Hamme mar ham... (19540313)

Henk van Rijen: hamme mar hamme, dan kosseme snippere - ... dan konden we ervan snijden

hammer

werkwoord hebben, samentrekking

hadden we er

Cees Robben W hammer veul (19601111)

han

verleden tijd meervoud van hbbe

hadden

WS - Ze han et gelk

WS - Zllie han meer as wij.

Cees Robben Wij wiessen precies weffer srt d we han... (19570525)

Cees Robben De ouden van dagen han wir is zonne aauwerwetsen aovend bij Tntjes in de Lancierstraot (19571221)

Cees Robben - We han capecientjes en bekkerkes... (19570525)

Cees Robben Ze [twee vrienden] han saome gepesjonkeld/ En te veul van t goei gehad... (19620504)

Cees Robben Mar zo ze han geleerd,/ wier irst den roozenkraans gebid (19670428)

Cees Robben Vruuger han jong snotneuze.. en tirreswrrig hebben snotneuze vort jong... (19790817)

Brabantse spreekwoorden (Mandos): j, as we ham han, dan ksseme snippere (Cees Robben -- '65) [65?] [In de prent van 27 april 1973 schrijft Robben niet han maar hn.

hannet

samentrekking

hadden het

Cees Robben Peer van Dun en Maontje Mne... / Hannet wir is schn versierd (19701120) (19701120)

hasse

samentrekking

had ze

Cees Robben Spulle hasse zisse... (19781027)

hatjutbem [hatjutbm]

samentrekking

had hij het bij zich

Cees Robben (19670217)

hattie

samentrekking

had hij

Cees Robben meer hattie nie.. (19580913)

hattum

samentrekking

had hem

Cees Robben - Ik zeg vattum.. en hij viet.. en hij hattum... (19690214)

hbbe

werkwoord (sterk)

hebben

hdde

werkwoord hebben, samentrekking

heb je

● vragende constructies

- Gerard van Leyborgh (=ps. van Lambert de Wijs) - Mar Harrie hedde gin brievekpke in oewe zak, want dan mot ik toch nog effe weg schrve. (Nieuwe Tilburgsche Courant - 24 oktober 1925; Tilburgsche Schetsen: Ceciliafeest)

- 1999 Jan Naaijkens - Wie kende niet het vraagspelletje: "Hedde gij d mndje (mandje) nog? Welk mndje? Waor Mozes in gescheten h." (Het dorp van onze jeugd; 1999)

- Pierre van Beek - "Marie, ik kan een schoon stukske leer goeikoop overnemen. Hedde 'n paar gulden veur me?" Marie schoot af, het leer verwisselde van eigenaar en er was geld voor een borrel. (Het Nieuwsblad van het Zuiden - woensdag 21 mei 1969; Gebrs. Van Houtum zadelmakers)

- A.J.A.C. van Delft - Hup mr Jaans, den beer ies los,/ Heddum nie hoore brulle?/ Snijd um z'n neus en oore aaf,/ Dan hedde nog w te smulle. (Nieuwe Tilburgsche Courant - zaterdag 18 mei 1929; Van vroeger dagen 115: Op zn Pallieters)

- Anoniem (wsch. Pierre van Beek) - "Hedde naauw ot zo gezien" bezigt men bij tegenspraak, zogoed als: "lopt naor de maon", hoepelt op! (Nieuwe Tilburgse Courant - vrijdag 28 maart 1958; Typisch Tilburgs en Tilburgse typen 13; Spreekwijzen in dialect.)

- Cees Robben - Moeder heeft haar Wimke verteld van het jonge leven dat zich in haar lichaam ontwikkelt en ze vraagt 'm: w hedde naa 't liefste Wimke, unne jongen of 'n meske...?' 'Nou moeder, as 't jou nie te veul moeite kost... gift men dan mar 'n fietske...' (Robben en Rooms, Dn ooievaar; 1981)

- Cees Robben Monseigneur, ik vat de pen op,/ want ik kan 't niemer aon.../ Hedde nie ter assistentie/ unne nuuwe kapelaon...? (Robben en Rooms, t Meske...; 1981)

- 2013 Aaf Brandt Corstius - De verplegers en verpleegsters kennen ook iedereen. Ze doen steeds de groetjes, en gaan op een fijne, familiaire wijze met hun patinten om. 'Hedde kramp?' hoorde ik een broeder tegen een oudere patint zeggen. Dat is toch veel prettiger dan dat formele: 'Heeft u pijnlijke spiersamentrekkingen, mevrouw?' (Column Tilburg, in de Volkskrant, 25 februari 2013)

- Henk van Rijen: hdde swls niks mir geheurd? / hdde kaaw, kom mar gaaw

- J.H. Hoeufft, Proeve van Bredaasch Taal-eigen (1836) - HEDDE voor hebt gij? HED voor den tweeden pers. enk. van den tegenw. tijd. HEDDER voor 'hebt gij er?' Z.a.

● stellende constructies

- Kubke Kladder (= Pierre van Beek) - 'n Klokhuis hedde in 'n appel, d is 't middelste, waor de pitjes inzitten. Tilburg mee z'ne kraans van durpen is 't binnenste van Brabant; en er zitten k pitjes in, w ik oe smoes. (Kubke Kladder, Uit 't klokhuis van Brabant 1, Nieuwe Tilburgsche Courant 9 oktober 1929 - Uit 't Klokhuis van Brabant)

- Piet Heerkens - M'n twee vurrige busselkes "rgel" en "Mus" wieren over et algemeen heel goed onthaold en hier hedde dan busselke drie "de kinkenduut", oftewel de kikvorsch. (Voorwoord in De Kinkenduut, 1940)

- Cornelissen & Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch (1899): HEDDE - samentr. van 'hebde', 'hebt-de', - hebt gij

Tweede persoon tegenwoordige tijd, maar met herhaling / versterking van het voornaamwoord

Cees Robben: Dan hdde gij al veul aachter de rug.

Cees Robben: Hdde gij dan van mn geheurd wk list van jou geheurd hb?

Tweede persoon tegenwoordige tijd meervoud

Cees Robben: Wn schon knder hdde gllie.

Hebben als hulpwerkwoord waar 'zijn' grammaticaal verwacht wordt

Kees & Bart (krantenrubriek ca. 1930): Hdde wiste kke? - Ben je wezen kijken?

Gerard van Leyborgh (=ps. van Lambert de Wijs) - "Hedde wiste klottere" zegt de eene buurvrouw tegen de andere, wanneer zij met pakken en pakjes beladen elkander tegen komen. (Nieuwe Tilburgsche Courant - zaterdag 5 december 1925 - Klottermarkt)

hedde-me-nie-gezien [hdde me nie gezien]

bijwoord

Robben gebruikt het als eufemisme om de borstomvang van een vrouw aan te duiden.

Cees Robben Dan heese-me-nogal-w... J zeker, z van dtteme van die-kom-sa van hedde-me-nie-gezien. (19710424)

hee

werkwoord hebben

heeft

De Wijs -- (bij oplossing van n puzzle) t hee hil w dn veur d ge dr it komt (17-08-1964)

heeget

persoonsvorm van hbbe + voornaamwoord (of lidwoord) het

heeft het

WS - Hij heeget aaltij gezeej.

Cees Robben: Die heeget van iemes die et k geheurd heej. Ze heeget zeeker wir nie;

Cees Robben: Die et veugeltje vnt die heeget nie, mar die et thlt.

3e pers.enk. 'hee(j) + 'et'

Cees Robben: ns Sieleke heeget himml nie p mansvlk begreepe;

Cees Robben: den oopaa heeget bij mekaar geschrpt;

fonetisch hiaat dat ontstond tussen 'hee(j)' en 'et' is opgevuld door inlassing van 'g'. (Zie Schuurmans: Enclit.pron.,blz.22)

Henk van Rijen: hij heeget er hard op - hij staat er erg op te kijken

Cornelissen & Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch (1899):  HEGET: samentr. van 'heeft het'

heej

werkwoord, persoonsvorm .

heeft

Hij heej oope miezr

Cees Robben: W heej oew vrouw daor naa wir p? Den dokter heej me nderzcht;

Cees Robben: den dkter die mn dees verbje heej;

Kernkamp, Dialectenquete 1879: diejen boer heed'n luien kncht -die boer heeft een luien knecht

Weijnen, Dialectatlas van Noord-Brabant (1952): hij heej gezeej dttie n me zal dnke; de pestoor heej goeje wn

tegenwoordige tijd sing. 3e pers. van 'hbbe'

heetjemop

samentrekking

heeft hij het op

Cees Robben Vur de wossum aon de zulder is heetjemop... (19711217) [Zeer snel eten, schrokken; het voedsel opgegeten hebben voordat het de kans heeft af te koelen] Cees Robben Hoeveul hadder op..? (19870703)

hgget

werkwoord, persoonsvorm van hbbe met voornaamwoord het

- hebt het

- 2e pers. van 'hbbe' gevolgd door 'et', met infix g

Cees Robben: Gij hgget aaltij oover en aander

Cees Robben: ... n hgget hart nie dgge verzoope tskomt !

Stadsnieuws (rubriek): Gij hgget aatij oover en aander, mar kkt ok es nor oewge. (120907)

hk

samentrekking

heb ik

Cees Robben Toch hek nog wel fidusie man (19600916)

Cees Robben Daor hek (...) nog gin gedaacht op gehad... (19690613)

Cees Robben En d hek al meer gezeej... (19720901)

hkker

samentrekking

heb ik er

Cees Robben [Vader van drie kinderen spreekt:] Praot me nie van perbeere, Filippus.. Van perbeere hekker drie overgehaauwe... (19720107)

hmme

samentrekking

hebben we

Cees Robben D hemme zat gehad... (19591017)

Cees Robben Hoem-pap-hemme...? (19590502)

hn

werkwoord hebben

WTT 2012 - waarschijnlijk alleen als eerste persoon meervoud

Henk van Rijen: 'W-hn nat zat gehat' - We hebben regen genoeg gehad.

ht

tweede persoon van de tegenwoordige tijd van hbbe

jij hebt, ge ht

Cees Robben Ge het abuus, meens... (19690328)

Cees Robben Ge het n schn vrouw opgezet/ Kees.. En dr is z nogal w afval aon k ziek... (19640221)

Cees Robben Ge het gin licht op..! .. D klopt... enkelt donker... (19660603) [...alleen donker bier]

Cees Robben ge mot haauwe wegge het... (19701023)

Cees Robben Vur gij oew broek los ht... (19780714)

hdde

verleden tijd van hbbe samengetrokken met persoonlijk voornaamwoord je

had jij

Cees Robben Dan hodde gij toch k gesmoord... (19560804)

Henk van Rijen: hdde gin hogger kaort ?

Imperf. van 'hbbe' met ronding van de stamklinker (a) en assimilatie van de g van 'gij/ge'

Cornelissen & Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch (1899):  HOD: 2e hoofdvorm van 'hebben'

hgget

samentrekking

had het

Cees Robben Ik hogget kunnen weten... (19651224)

WS - Hij hgget nie gedcht

-- Het fonetisch hiaat tussen 'h' en 'et' is opgevuld door inlassing van 'g' (Schuurmans: Encl.pron., blz. 22)

De Bont: 242

hj

samentrekking

had hij

WS - Hj ginnen td mir? - Had hij geen tijd meer?

Henk van Rijen: hij ht nie gedcht - hij had het niet gedacht

Henk van Rijen: 'H-j-oe? - Had hij je te pakken?

3e pers.enk. verledentijd van 'hbbe', met d-apocope en samensmelting met enclitisch pronomen (ie), en klinkerronding ()

hkkoe

samentrekking

had ik je

Cees Robben W hokkoe gezee.. (19560526)

hn

verleden tijd van hbbe

hadden

Cees Robben n plekske/ waor blom hn gestaon (19590822)

Cees Robben Wrrom zum daor hn neergezet (19590912)

hnner

samentrekking

hadden er

Cees Robben De honden (...) honner gin bestaon... (19590919)

httie

samentrekking van verleden tijd van hbbe met persoonlijk voornaamwoord hij

had hij

Cees Robben Hoen huudje hottie op... (19600219)