Kerstdecoratie door de jaren heen: waarom we ons huis graag feestelijk aankleden
Kerst is veel meer dan een feestdag die we samen met familie en vrienden vieren. Het feest is doordrenkt met geschiedenis, religie en tradities. Veel van die tradities vinden we heel normaal, maar waarom hangen we kerstballen op, en hoe lang zetten we eigenlijk al een kerstboom op? Ontdek welke kerstdecoratie we door de jaren heen hebben gebruikt en waarom we onze huizen nog steeds feestelijk aankleden.
Inhoud
Waarom zetten we een kerstboom?
Je denkt er waarschijnlijk niet over na, maar eigenlijk is het best vreemd dat we in de winter een boom in ons huis zetten. De geschiedenis gaat duizenden jaren terug, toen men in de winter groenblijvende takken in huis haalde. Ze stonden symbool voor goddelijkheid en vruchtbaarheid en men geloofde dat het kwade geesten en ziektes buiten de deur zou houden.
Het is niet exact bekend wanneer de kerstboom geïntroduceerd werd. Men denkt dat er in de 15e eeuw in Oost-Europa en Duitsland mee begonnen werd. In Letland werd in 1510 een kerstboom versierd met rozen. Jongeren dansten om de boom en staken hem na de festiviteiten in brand. In 1539 zette men in de rooms-katholieke kathedraal van Straatsburg de eerste kerstboom. In de 16e eeuw werd de verlichte kerstboom in huis geïntroduceerd. De traditie kwam pas begin 1800 naar Nederland.
Waarom versieren we de kerstboom met kerstdecoratie?
Een kerstboom zonder kerstdecoraties kunnen we ons nauwelijks voorstellen. Kort na de introductie van de kerstboom werd kerstdecoratie ook een feit. Toen men in 1510 rozen in de kerstboom plaatste, deed men dit als eerbetoon aan Maria. In de 16e en 17e eeuw versierde men in Duitsland de boom met rode appeltjes. De appeltjes refereerden aan het verhaal van Adam en Eva. In die periode werden kerstbomen ook versierd met ander fruit, noten en voedingsmiddelen.
Heksenballen
Tot de 18e eeuw bestond kerstdecoratie uit natuurlijke materialen; daarna werd de decoratie aangevuld met glanzende en glimmende voorwerpen. In die tijd dacht men dat die voorwerpen kwade feesten konden verdrijven, omdat ze bang zouden zijn voor spiegelende oppervlakken. Ook glimmende kerstballen, die toen heksenballen werden genoemd, maakten hun intrede. Door de verbuiging van het licht door de ronde vorm zouden boze krachten wegblijven. De heksenballen hingen in eerste instantie niet in de boom, maar voor het raam, zodat de kwade geesten niet het huis binnen konden komen.
De eerste echte kerstbal
Naar het schijnt werd in 1831 de eerste kerstbal van glas gemaakt. Het was ene heer Linder uit de Franse Vogezen die besloot ze te maken, omdat er door droogte geen appels en noten waren om in de kerstbomen te hangen. De glazen kerstballen van toen hadden het meeste weg van grote kralen. In 1847 werden de eerste kerstballen door de Duitser Hans Greiner verkocht via het bedrijf Lauscha. De glazen ornamenten werden uitgebracht in de vorm van noten en fruit. Pas later kwamen de ronde handgeblazen kerstballen die we nu nog kennen.
Lauscha
De bekendste stad ter wereld voor handgeblazen kerstballen is het Duitse dorp Lauscha, waar onder andere het bedrijf Krebs Glas Lauscha is gevestigd. Het bedrijf bestaat nog steeds en je kunt er zelfs een oude werkuimte uit 1900 bewonderen. Elk jaar vindt in Lauscha de traditionele Kugelmarkt plaats, waar je glasblazers, unieke kerstdecoraties en demonstraties kunt bekijken.
Rode en groene kerstballen
Nadat men eenmaal kleur aan kerstballen kon toevoegen, koos men vaak voor de kleuren rood en groen. De kleur rood verwijst naar meerdere dingen, enerzijds het bloed van Christus, anderzijds naar de rode appeltjes die in de 16e eeuw en 17e eeuw in de kerstboom werden gehangen. De kleur groen verwijst naar hulst, de groenblijvende plant die de Romeinen elkaar al schonken tijdens de Saturnus-feesten die plaatsvonden in december. Ook de Kelten gebruikten hulst; ze deden dit ter verering van bosgeesten.
De piek
In het verleden plaatste men vaak een engelenfiguur op het topje van de kerstboom. De engel moest aartsengel Gabriel voorstellen, de boodschapper van God aan Maria. De engel op de top van de kerstboom verdween langzamerhand en maakte plaats voor een ster. Het was een verwijzing naar de ster van Bethlehem die de Drie Wijzen hielp om kindje Jezus te vinden.
Van een engel en een ster naar de piek van glas met bolling is een flinke stap; de vraag is dan ook waar die vandaan komt. Er gaan verhalen dat het ontwerp afkomstig is uit Duitsland en geïnspireerd werd door de vorm van een Pruisische soldatenhelm, Pickelhaube die in 1842 werd geïntroduceerd. De helm was gemaakt van leer met in het midden een hoge uitstekende metalen punt, die bedoeld was om het hoofd te beschermen tijdens gevechten.
Andere bronnen zeggen dat het onwaarschijnlijk is dat de vorm van de piek gebaseerd is op een soldatenhelm, zeker gezien het feit dat oorlog en kerst niets met elkaar te maken hebben. Die bronnen beweren dat de piek een vereenvoudiging is van de engel en de kerstster om meer te passen binnen de protestantse kerk. Bovendien is het een vorm die makkelijk door glasblazers gemaakt kan worden.
Kerstversiering anno nu
In het verleden hadden de meeste mensen dezelfde kerstversiering; dat is tegenwoordig heel anders. Er zijn altijd nieuwe kersttrends, maar individualiteit en het laten zien van je eigen stijl is veel belangrijker geworden. Houd je van klassiek, dan kies je voor gouden en rode versiering. Wil je liever iets moderns, dan is zwart of een veelkleurige boom een van de mogelijkheden.
Ook is er de trend om voor kerst ornamenten te kiezen die bij jouw persoonlijkheid passen. Ben je gek op make-up, dan kun je een lipstick of mascara in de boom hangen. Wil je een ode brengen aan je trouwe viervoeter, dan is er zeker een kersthanger te vinden van het ras van jouw hond. Ook beroepen komen terug in kersthangers. Denk aan een haarborstel en schaar voor een kapster of betonmolen voor een bouwvakker. Iedereen kan en mag kerst vieren op zijn eigen manier.
