INHOUD DALDEROP
HOME
SPECIAAL
AUTEURS
TEKSTEN
BRABANTS
INTERVIEWS

Print pagina

 


Ed Dalderop

Nachtmis 1943

Zuster Kosteres was kennelijk weer eens boos. "Meheer de Rector wil niet hebben dat ie de misdienaars ken horen in de sacristie!" zei ze, hard en dringend fluisterend, met haar Hollandse stemmetje, terwijl wij in onze kleedkamer daartegenover onze spulletjes uittrokken en ophingen. In de kapel was al niemand meer.

Volgens haar wilde altijd de rector allerlei dingen. Volgens ons zou die ons dat dan heus wel zlf zeggen - maar tegenspreken mocht natuurlijk niet. Het was natuurlijk, wisten we heel goed, alleen haar eigen pietje-preciesheid die haar dwars zat.

En natuurlijk de zenuwen van de komende kerstdiensten in de ziekenhuiskapel, met de versiering 

ervan, en de kerststal, en allerlei spullen die je in het derde oorlogsjaar niet meer zo goed krijgen kon.

Zij deed er altijd heel zorgelijk over.

We moesten al veel zuiniger zijn dan een paar maanden terug met de wierook, en zelfs de grote altaarkaarsen waren al vervangen door een soort kartonnen witte pijpen met daarin bovenin een waxinelichtje als pit.

En de ouderen, die nog weet hadden van een paar jaar terug, zeiden dat de celebranten ook steeds minder wijn en meer water wilden bij de reiniging van de kelk dan vroeger.

Want vor de consecratie was het de prister die de wijn ingoot, maar bij het schoonmaken van de kelk na afloop moest je als misdienaar met je twee ampullen zlf wijn en water gieten over de vingers die de priester dan boven de kelk hield. Daarmee duwde hij altijd (en meestal met een bruusk gebaar omhoog) je ampullen al ongeduldig terug als je meende dat je nog pas halfweg was, want dat goot zo lekker.

Ik was nog maar een klein halfjaar misdienaar, en ik was eigenlijk de enige die niet op een of andere manier van thuis uit met het ziekenhuis te maken had. Loek en Gerrit van Buchem waren zoons van de geneesheer-directeur, en Hans Wasser van de machinemonteur die ok op het terrein woonde. De vaders van Harrie Keusters en Wil de Krom waren als bakker en sigarenwinkelier leveranciers van de cantine, en ook de ouders van Leo van Krieken en van Guus hadden iets met het ziekenhuis.

Maar ik had gewoon als buitenstaander aan ons kleine kapelaantje gevraagd of hij wist of ik daar ook misdienaar kon worden, en hij had het meteen voor me in orde gemaakt. En, zei hij glimlachend toen hij het bij ons thuis kwam vertellen, ik heb gezegd dat t ne schne jongen is, en toen vonden de zusters het goed!

En zo had ik een hele nacht stiekem doorgeleerd om de antwoorden uit het misdienaarsboekje vlug te kennen.

Het was nog een heel geoefen geweest daarna, om het allemaal ook te knnen, wat je als misdienaar allemaal moest antwoorden en vooral den rond dat altaar.

Want ik was nogal klein van stuk, dus dat gezeul met dat misboek op die zware koperen lessenaar, van de ene kant van het altaar naar de andere kant, trappen af-trappen op, ws al moeizaam. En dan moest je het ook nog vr boven je macht daar bovenop dat altaar proberen neer te zetten zonder achterover te kukelen.

En met die kettingen van dat wiekrookvat raakte je ook iedere keer letterlijk in de knoop. Als je dat tijdens de hoogmis overkwam, zou je wl voor schut staan!

Maar die kans was zo groot niet. Want als beginnertje mocht je eerst alleen bij stille missen dienen, en ls je al meedeed bij een plechtige hoogmis dan had je de eerste tijd alleen de grote kandelaars of hooguit het scheepje met wierook vast te houden.

Maar de Nachtmis waarvoor we nu oefenden, was sinds mijn aantreden de grootste plechtigheid totnutoe. En we zouden ook allemaal van de partij zijn ditmaal, dat was nog niet eerder voorgekomen, alle acht tegelijk.

Wl de gele togen, die hadden we ook met Allerheiligen al aangehad, die waren voor de plechtigste dagen, als de priester goudbrocaat mocht dragen. Anders had je gewone zwarte, of op feestelijke dagen rode. Daarover een superplie, en dar weer over een soort stervormige kragen of schoudermanteltjes, met haakjes en oogjes waar je altijd moeizaam naar moest zoeken, omdat je die niet zien kon onder je kin. Of je moest elkaar helpen natuurlijk.

Maar al was het natuurlijk spannend, die plechtige nachtmis ( en nog twee andere missen direct daarna ook nog eens!), het spannendste was toch wel dat we vor de nachtmis op het ziekenhuis moesten blijven slapen. Want de mis begon om vier uur al,- en dan was het nog spertijd, tot zes uur, en s zondags zelfs tot zeven.

Dus zat er niks anders op dan de avond ervor te zorgen dat je om negen uur al binnen was, op het ziekenhuis.

Daarom zouden we dus samen dar komen slapen, op een lege ziekenzaal.

Want lege zalen waren er best, zeker met Kerstmis. Niet alleen gingen zoveel mogelijk patinten dan tch al naar huis, maar er wren in de oorlog ook veel minder zieken dan gewoonlijk, zeiden ze. Omdat je minder at, zei de een, of omdat de mensen vroeger gingen slapen, beweerde de ander. En er waren nog wel gekkere verklaringen, maar in ieder geval: meer lege bedden.

Die avond ging ik na het eten vlug thuis weg, door het donker en met wanten tegen de kou maar mijn gewone schoenen en geen laarzen. Want het vroor maar er lag jammer genoeg geen sneeuw, en er werd ook geen witte kerstmis verwacht.

Door de mensen dan, want in de krant stonden er geen weersverwachtingen meer.

Die bestond nog maar uit twee kleine velletjes, en ze bevatte nog bijna alleen maar oorlogsnieuws en advertenties. En allerlei praktische aanwijzingen en regelingen natuurlijk, - aanwijzing van geldige distributiebonnen, extra-verstrekkingen voor bijzondere groepen mensen, afhaalpunten van ongewone artikelen en zo meer.

Zo was er wegens Kerstmis een extrabon van de tabakskaarten aangewezen voor scheerzeep, en een extra rantsoen luchtgevulde eenheidszeep voor kinderen onder de vijf jaar, inplaats van die schurende kleizeep.

En voor nieuwjaar een halve liter raapolie per gezin. " Nen halve liter, - om halve oliebollekes mee te bakken zeker?" zei ons moeder schamper, toen ze het las.

Er was wel geen maan buiten, maar de sterren waren helder genoeg om te zien, met verder alleen die blauwe straatlantaarnpitjes. Onze knijpkat had ik niet meegekregen.

Om zeven uur zouden we er moeten zijn. We waren eigenlijk nooit 's avonds daar geweest, er waren nooit avonddiensten of zo, de missen waren altijd 's morgens en het lof altijd 's middags.

We werden opgevangen door zuster Assistante, de adjunct-overste, die ons naar een lege ziekenzaal bracht. Zestien bedden voor ons achten!

Maar wat verrassender was: er stond in het midden een gedekte tafel, niet alleen versierd met sparrentakjes en een vaasje witte bloemen, maar vooral: met een grote stapel klaargemaakte broodjes en echte krentenbollen, en een twee grote kannen warme melk. Ik dacht niet dat ze konden weten dat ik jarig was vandaag, maar toch was het wel extra-feestelijk zo!

Dat we allemaal ps gegeten hadden maakte ons niks uit : we waren niet van plan om daar ook maar iets van over te laten. En van de krentenbollen al helemaal niet, die kon je al meer dan een jaar nergens meer krijgen.

Na het eten zouden we nog even naar de sacristie moeten om alvast voor allemaal passende togen klaar te kunnen leggen. Want helemaal kloppen deed 't misschien niet met de maat, als we met zn allen waren, je moest misschien een beetje inschikken zodat ieder een redelijke had. En daar werden dan kaartjes aangespeld, dat we er vannacht niet over aan het ruzin zouden slaan.

De kapel zag er al prachtig uit, helemaal vol met de kerststal en de versiering en extrakandelaars overal. Overal waren stoeltjes bijgezet, alleen achteraan was een ruimte leeggemaakt om straks bedden bij elkaar te kunnen rijden.

Het grootste deel van de bedpatinten die erbij wilden zijn zouden wel bven, op het grote balkon, gereden worden.

Dat konden er dan natuurlijk ng niet zoveel zijn. De meeste zieken zouden de mis zoals gewoonlijk over de luidsprekers op hun zalen en kamers kunnen horen, en overal zou de communie gebracht worden.

Na een drie kwartier waren we weer terug op onze zaal, om ons bedklaar te maken, want om drie uur we moesten er alweer uit!

Dus uitkleden, tandenpoetsen en in bed - tenminste zo zou het moeten.

Maar die ziekenhuisbedden waren zo zacht en ze veerden zo prachtig dat dat wel wat teveel gevraagd was. We kenden het woord trampoline nog wel niet, maar ook znder dat ging het springen en dansen even lekker, en we deden al gauw wie het hoogste kwam.

Er kwam een natuurlijk einde aan toen Guus met zijn hoofd tegen een van de lampenbollen dreunde. Gelukkig niet kapot, maar ieder keek ineens nu pas naar de lampen die overal aan lange staven boven ons hingen en waar je ook op andere plekken wel tegenaan zou kunnen komen.

Dus staakten we ons wild geraas maar, en schoven onder de lakens en de dunne dekentjes.

Tot ineens iemand met een kussen gooide, en we opnieuw weer in actie kwamen. Lekker stevig waren ze, die ziekenbedkussens, en je kon er een heel eind mee komen, en flink vaart maken ook.

Alleen, ook hier hingen die lampen weer in de weg.

Dat was een nieuw gezichtspunt. Inplaats van op elkar gooiden we nu - wat zachter natuurlijk - naar de lampen, en die kreeg je dan aan het zwaaien dat het een feest was.

Tot er gebeurde waar we niet bij stilgestaan hadden. Twee van die feestelijk heen en weer zwaaiende ballons kwamen op een gegeven moment boing! tegen elkaar aan - en ditmaal hadden we minder geluk. Een bleef er heel, maar de andere gaf een droog klapje, en drie of vier stukken vielen naar beneden, - op een bed weliswaar, je hoorde de scherven niet vallen, maar we schrokken ons wezenloos.

Ineens was er niet eens overleg of een aanmaning nodig. Gerrit, de oudste, vloog zijn bed af, pakte de scherven bij elkaar en legde ze voorzichtig maar gehaast op een vensterbank. Harrie deed vlug de lichten uit zodat je de nog nazwaaiende bollen niet zo kon zien ( want de zwakke nachtverlichting bleef nog wl aan), en allemaal waren we meteen al als haasjes onder onze dekens geschoten.

Even maakte niemand geluid tot de lampen wat stil hingen, en toen hoorde je een paar benepen stemmetjes en een paar braniestemmen die allemaal, of er niks gebeurd was, "Welterusten" riepen.

Natuurlijk luisterden we allemaal nog eerst een paar minuten of er geen zuster of verpleegster zou komen, maar of het van de weggevallen spanning was of omdat we allemaal aan de situatie wilden ontsnappen weet ik niet, maar je hoorde helemaal geen geluiden meer, en even later sliep ook iedereen.

Een paar uur later werd ik ven wakker en keek ik ongerust en verbaasd rond mij heen, tot ik me herinnerde waar ik was. Ik wilde naar buiten kijken of het tch misschien niet was gaan sneeuwen, maar alles was verduisterd natuurlijk, dat moest ok op een ziekenhuis. Daarom draaide ik me maar weer om. En nog maar korte tijd later, leek het, klapte er iemand in zijn of liever haar handen (dat kon je wel horen aan de klank), en een stem riep "Opstaan jongens, 't is tijd!".

Ineens was iedereen zijn bed uit, en keken we allemaal verstolen of je vanaf de plek waar de zuster stond die kapotte lamp kon zien. Maar gelukkig was maar de helft van de lampen aan, en die bleef gelukkig uit.

Alsof we het afgesproken hadden praatte er helemaal niemand over.

En een kwartier later waren we in de kapel, waar je al die brandende kaarsen en de wierook en vooral het groen al z hevig kon ruiken, dat iedereen het toen cht vergeten was.

Het werd mijn eerste "echte" plechtige mis, "met drie heren" nog wel.

En ik voelde me, met onze plechtige wit-met-goudgele uitmonstering, helemaal hren bij de wierookwolken met al dat licht overal, en de muziek van orgel en koor eroverheen. Het was geen stille maar wel een heilige nacht, zo voelde het, die ik niet gauw zou vergeten.

En dat laatste was dus ook zo. Maar dat kwam misschien ook wel door die lamp en die scherven.

Dar hebben we trouwens nooit meer iets over gehoord!


 

 
    NAAR BEGIN PAGINA